Eralp'in Zaferinin Ardından İki Cephe: Antisemitizm Suçlaması ve 220 Bin Konut

BERLİN – Başkentteki seçimden yüzde 25,7 oyla birinci çıkan Sol Parti’nin (Die Linke) başbakan adayı Elif Eralp, zaferin ardından hem partisindeki antisemitizm tartışmalarının hem de konut şirketlerini kamulaştırma planının odağında. Kamuoyundaki eleştiriler çoğunlukla parti içinden gelen İsrail ve antisemitizm konulu açıklamalara yönelirken, federal hükümetin ilk somut hamlesi kamulaştırma girişimini önlemeye dönük oldu. 20 Eylül’de yapılan Berlin Eyalet Meclisi seçiminin ardından ortaya çıkan siyasi tablo, yeni hükümet için üç partili bir koalisyonu gerekli kılıyor.

Kesinleşmemiş sonuçlarda Sol Parti, oy oranını 13,5 puan yükselterek yüzde 25,7’ye ulaştı ve Berlin’de ilk kez sandıktan en güçlü parti olarak çıktı. CDU yüzde 18,8, AfD yüzde 16,3, Yeşiller yüzde 14,3, SPD yüzde 12,1 oy aldı; BSW ise yüzde 4,7’de kalarak seçim barajını aşamadı. Böylece CDU ile SPD’nin mevcut hükümet çoğunluğu sona erdi. Eralp 1981’de Münih’te doğdu; sendikacı olan ailesi, 1980 darbesinin ardından gördüğü siyasi baskı yüzünden Türkiye’yi terk edip Almanya’ya sığınmıştı. Hukuk eğitimi alan Eralp, 2021’den beri Berlin Eyalet Meclisi’nde görev yapıyor; seçim başarısının ardından parti kongresinde seçmenlere önce Almanca, sonra Türkçe teşekkür etti. Konuyu ilk kez 20 Eylül'de haberimizde aktarmıştık.

Eralp’in koalisyon için öne sürdüğü başlıca taleplerden biri, Berlin’de 3.000’den fazla dairesi bulunan büyük konut şirketlerinin kamulaştırılması. Bu fikir, 26 Eylül 2021’de düzenlenen halk oylamasında da güçlü destek bulmuştu: Berlinlilerin yüzde 59,1’ine karşılık gelen 1 milyonu aşkın seçmen, büyük şirketlerin konutlarının kamuya devredilmesi yönünde oy kullandı. Ancak oylama hukuken bağlayıcı olmadığı için karar bugüne kadar uygulanmadı. Tartışmanın kapsamındaki yaklaşık 220 bin konut, Berlin’deki 1,7 milyon dairenin yüzde 13’üne karşılık geliyor. En büyük konut payı, Deutsche Wohnen’i bünyesine katan Vonovia’da bulunuyor. Anayasanın 15. maddesi tazminat ödenmesi koşuluyla toplumsallaştırmaya imkân veriyor; fakat bu hüküm Almanya’da şimdiye dek hiç işletilmedi. Berlin Senatosu’nun oluşturduğu uzman komisyonu 2023’te uygulamanın hukuken mümkün olduğu görüşüne vardı. CDU-SPD yönetimi Mart 2026’da bir çerçeve yasa kabul etti. Yasanın yürürlüğe girmesi iki yıl sonrasına bırakılırken, öncesinde anayasa mahkemesinin incelemesi planlanıyor.

Kamulaştırmanın maliyeti, öneriye yönelik itirazların merkezinde yer alıyor. Girişimi savunanların hazırladığı taslak, konutlar için 8 ila 18 milyar avro tazminat hesaplıyor; karşıt değerlendirmelerdeyse toplam tutarın 36 milyar avroya kadar ulaşabileceği öngörülüyor. Eralp, seçim sonrasında ARD’ye verdiği demeçte talebinden vazgeçmediğini şu sözlerle dile getirdi: "Sol Parti iktidara gelirse kamulaştırma yapılacak. Bunu söyledim ve arkasındayım." Federal hükümetten gelen yanıt ise seçimin ertesi günü, 21 Eylül’de açıklandı. Başbakan Friedrich Merz, Birlik partileriyle SPD’nin Temmuz ayında uzlaştığı federal kamulaştırma yasağını süratle yürürlüğe koyacaklarını bildirdi. Merz, hedeflerinin "uluslararası yatırımcılara Almanya'da özel mülkiyetin kamulaştırılmayacağı yönünde net bir mesaj vermek" olduğunu söyledi. CSU Genel Sekreteri Martin Huber, Sol Parti’nin önerisini "sosyalist bir intihar görevi" diye niteledi.

Piyasalarda da seçim sonrasındaki gelişmeler etkisini gösterdi. Vonovia hisseleri ilk işlem gününde yüzde 2,2’ye varan düşüş yaşadı ve 17,31 avroya gerileyerek son üç yılın en düşük düzeyini gördü. Emlak sektörü derneği BFW’nin başkanı, yatırımların Varşova gibi başka Avrupa şehirlerine yöneldiğini savundu. Bununla birlikte Berlin’deki tartışmanın ağırlık merkezi, konut politikasından çok Sol Parti içindeki antisemitizm eleştirilerine kaydı. Neukölln’de bir parti siyasetçisinin sosyal medyada "seçim intifadası" çağrısı paylaşması tepki yarattı. Aynı ilçedeki bir seçim etkinliğinde sahne alan rapçinin İsrail’e ve İsrail ordusuna karşı şiddet çağrısı yaptığı belirtildi. Neukölln’deki seçim partisine, basında bir aşiretin lideri olarak tanıtılan bir kişinin katılması da eleştirileri artırdı. Sol Parti, söz konusu açıklamaların partiyle eşgüdüm içinde yapılmadığını ve bu kişinin özel olarak davet edilmediğini belirterek etkinliğin halka açık olduğunu açıkladı.

Sol Parti milletvekili Ferat Koçak ile bu kişinin oğlu arasında geçtiği belirtilen yazışmanın kamuoyuna yansıması, tartışmayı başka bir boyuta taşıdı. Koçak, karşısındaki kişinin kim olduğunu bilmediğini ve mesajlara yalnızca nezaket gereği yanıt verdiğini söyledi. Yeşillerin Federal Meclis grup başkanı Katharina Dröge ise Koçak’ın Sol Parti grubundan çıkarılması çağrısı yaptı. En sert eleştirilerden birini, Türkiye kökenli Baden-Württemberg Başbakanı Cem Özdemir (Yeşiller) yöneltti. Politico’nun "Berlin Playbook" podcast’inde konuşan Özdemir, Sol Parti’yle koalisyon ihtimaline karşı uyarıda bulundu: "Duyduğumuz açıklamalar tekil sapmalar değil; bunlara göz yumuldu, kabullenildi." Özdemir, kabul edilemez sözleri birkaç kişinin çıkışı olarak görmenin AfD söz konusu olduğunda kabul edilmeyeceğini hatırlattı ve "Bu ölçü Sol Parti için de geçerli olmalı" diyerek gerektiğinde parti üyelerinin ihraç edilmesi gerektiğini savundu.

Özdemir, Eralp’e yönelik kişisel değerlendirmesini ise ayrı tuttu: "Ona inanıyorum." Ancak Eralp’in bütün partiyi aynı çizgide tutup tutamayacağını "büyük bir soru işareti" olarak tanımladı. Aynı konuşmada kamulaştırma planına da karşı çıkan Özdemir, bu yöntemin ekonomik açıdan yanlış olduğunu, harcanacak kaynağın yeni konut yapımından eksileceğini savundu. Bu itiraz, Berlin Yeşilleri için de önem taşıyor; parti örgütü, 2021 halk oylamasının sonucuna bağlı olduğunu daha önce duyurmuştu. Eralp ise yöneltilen suçlamaların "farklılaştırılmış bir eleştiri değil, yıkıcı bir boyuta ulaşmış" olduğunu söyledi. 25 Eylül’deki olağanüstü kongrede partinin sınırını şu sözlerle çizdi: "Bizim sahnelerimizden Yahudileri korkutan açıklamalar asla gelmemeli. Bu kesinlikle kabul edilemez." Kamulaştırma konusunda ise Eralp’e göre borsadaki konut şirketleri, kira yoluyla kiracıların gelirine zaten "soğuk bir kamulaştırmayla" el koyuyor. Eralp bu nedenle "Bu yüzden Vonovia ve benzerleri artık toplumsallaştırılmalı" görüşünü savunuyor. Sol Parti’ye yakın haftalık Der Freitag, seçim sonrasındaki yayınların önemli bölümünü eski bir ifadeyle "kızıl çorap kampanyası" olarak niteledi. Eleştirenlerse endişelerin gerçek olaylardan kaynaklandığını ve olası koalisyon ortaklarının da benzer kaygıları dile getirdiğini belirtiyor.

Sol Parti, 25 Eylül’deki olağanüstü kongresinde Yeşiller ile SPD’yi ön görüşmelere çağırma kararı aldı; öneri delegelerin büyük çoğunluğunun desteğini kazandı. Yeşillerin Berlin yönetimi görüşmelere katılmayı kabul etti, ancak bunun için Sol Parti’nin antisemitizme karşı tutumunu netleştirmesini şart koştu. İlk görüşmelerde güvenlik, Yahudi ve kuir yaşamın korunması, antisemitizmle mücadele ve ırkçılığın önlenmesi öncelikli başlıklar olarak belirlendi. SPD içinde ise koalisyon seçeneğine ilişkin farklı yaklaşımlar sürüyor. Eyalet başkanı Steffen Krach, görüşmeye açık olduğunu söylerken bunun otomatik olarak koalisyon müzakeresi anlamına gelmeyeceğini vurguladı. Sosyal İşlerden Sorumlu Senatör Cansel Kızıltepe, Sol Parti ve Yeşillerle müzakere yürütülmesini desteklediğini, ancak antisemitizm karşısında "sıfır tolerans" beklediğini açıkladı. Berlin’in eski belediye başkanları Michael Müller ile Walter Momper ise görüşmelere başlanmasına karşı uyarıda bulundu. Böylece olası ortakların önüne antisemitizme karşı net tutum şartı konurken, kamulaştırma konusunda Yeşiller ve SPD içindeki bazı isimlerin kapıyı tamamen kapatmadığı görülüyor. Federal hükümet cephesinde öne çıkan adım ise kamulaştırmayı yasaklayacak yasa hazırlığı. Ön görüşmelerin gelecek hafta başlaması bekleniyor.