"Türklerin atası" 88 yıl önce bugün aramızdan ayrıldı

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938'de saat 09.05'te İstanbul'daki Dolmabahçe Sarayı'nda 57 yaşında hayata gözlerini yumdu. Bir imparatorluğun yıkıntısından bağımsız bir cumhuriyet çıkaran Atatürk, aradan geçen 88 yıla rağmen Türk milletinin gönlündeki yerini koruyor.

"Türklerin atası"

Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadı, 24 Kasım 1934'te Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kabul ettiği kanunla verildi. Meclis, bu adı başka hiç kimsenin kullanamayacağını da hükme bağladı. Bu ad, milletinin ona duyduğu saygının ve bağlılığın resmî ifadesiydi.

Cepheden Meclis'e

Atatürk, 1881'de Selanik'te Ali Rıza Efendi ile Zübeyde Hanım'ın oğlu olarak dünyaya geldi. Askerî okulları bitirdi, 1905'te kurmay yüzbaşı oldu. Adını ilk kez 1915'te Çanakkale'de, Anafartalar'da duyurdu.

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından ülke işgal edilirken 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. Erzurum ve Sivas kongreleriyle milleti örgütledi, 23 Nisan 1920'de Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni açtı. Sakarya Meydan Muharebesi'nin ardından Meclis ona mareşal rütbesi ve "Gazi" unvanını verdi. 26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz'la Anadolu işgalden kurtarıldı. 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması yeni devletin bağımsızlığını dünyaya kabul ettirdi. 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi ve Atatürk ilk cumhurbaşkanı seçildi.

Bir milleti okuma yazmayla buluşturan Başöğretmen

Atatürk'e göre asıl zafer, milleti cehaletten kurtarmaktı. 22 Eylül 1924'te Samsun'da öğretmenlere "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir" diyerek yolu gösterdi. 1 Kasım 1928'de kabul edilen yeni Türk harfleriyle okuma yazma kolaylaştı. Yurdun dört bir yanında açılan Millet Mektepleri'nde yüz binlerce yetişkin okuma yazma öğrendi. Yeni harfleri bizzat kara tahtanın başında halka öğreten Atatürk, Millet Mektepleri'nin "Başöğretmeni" kabul edildi. Türkiye'de 24 Kasım'ın Öğretmenler Günü olarak kutlanması da bu unvandan geliyor.

Kadınlara eşit haklar, çocuklara bayram

1926'da yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu, kadın ile erkeği hukuk önünde eşit saydı. Kadınlar 1930'da belediye seçimlerinde, 5 Aralık 1934'te de milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı. 1935 seçimlerinin ardından Meclis'e 18 kadın milletvekili girdi. Türk kadını bu hakka birçok Avrupa ülkesindeki kadınlardan önce kavuştu. Atatürk, ulusal egemenliğin simgesi 23 Nisan'ı da çocuklara armağan etti.

Bilim, kültür ve barış

Atatürk, milletinin tarihini ve dilini araştırması için 1931'de Türk Tarih Kurumu'nu, 1932'de Türk Dil Kurumu'nu kurdurdu. Ülkenin kalkınması için sanayi, bankacılık ve tarım alanlarında devlet eliyle büyük adımlar attı. Dış politikadaki ilkesini ise "Yurtta sulh, cihanda sulh" sözleriyle özetledi.

Malını da milletine bıraktı

Atatürk, 1937'de kendisine ait çiftlikleri Hazine'ye bağışladı; ömrü gibi varlığını da milletine adadı. 1927'de Nutuk'un sonunda gençlere seslendiği Gençliğe Hitabe'de emanetini şu sözlerle bıraktı: "Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklalini, Türk Cumhuriyeti'ni ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir."

10 Kasım 1938, saat 09.05

Uzun süredir hasta olan Atatürk, 10 Kasım 1938 sabahı Dolmabahçe Sarayı'nda vefat etti. Naaşı önce Ankara'daki Etnografya Müzesi'nde geçici olarak defnedildi, 10 Kasım 1953'te Anıtkabir'deki ebedî istirahatgâhına taşındı.

Aradan geçen 88 yılda Türkiye'de ve dünyanın dört bir yanında yaşayan Türkler, her 10 Kasım'da saat 09.05'te onu saygı ve özlemle anıyor.